Králík dřevěný - design Václav Špála 1920's

CZ

Václav Špála patří mezi nejvýznamnější české umělce první poloviny 20. století. Byl malířem, grafikem, ilustrátorem a jednou z nejvyhledávanějších osobností českého moderního umění. Narodil se 24. srpna 1885 ve Žlunicích u Nového Bydžova a zemřel 13. května 1946 v Praze. Už v dětství projevoval výrazný výtvarný talent, který podporoval jeho starší bratr František. Studoval na škole uměleckého zámečnictví v Hradci Králové, poté krátce na Uměleckoprůmyslové škole v Praze a nakonec na Akademii výtvarných umění, kde jeho učiteli byli Vlaho Bukovac a Franz Thiele. Brzy se dostal do kontaktu s moderními evropskými směry – expresionismem, fauvismem i kubismem – které zásadně ovlivnily jeho ranou tvorbu.

Špála byl členem SVU Mánes, později spoluzakladatelem Skupiny výtvarných umělců, a od roku 1918 patřil k Tvrdošíjným, jejichž výstavy významně formovaly českou avantgardu. Jeho malířská tvorba prošla několika etapami: od expresivních figurálních kompozic přes kuboexpresionismus až po slavné „modré období“, kdy pracoval téměř výhradně s odstíny modré barvy. V pozdějších letech se věnoval krajinám, zátiším a kyticím, které se staly ikonickými součástmi českého moderního malířství. Jeho obrazy byly vyhledávané sběrateli už za života a dodnes patří k nejžádanějším dílům české moderny.

Vedle malby se Špála významně věnoval i užitému umění. Od roku 1920 spolupracoval s uměleckým sdružením Artěl, pro které navrhoval keramiku, malované sklo, vějíře a především dřevěné hračky. Blízká mu byla snaha Artělu o moderní interpretaci lidového výtvarného projevu, což se odráží v jeho návrzích inspirovaných folklorem, venkovem a tradičními motivy. Vytvořil například dětskou hru Na pastvě s plochými figurkami pasáčků a hus, dózu ve tvaru selky nebo krabičku na bonbony ve tvaru čertíka. Stěžejním tématem Artělovských hraček byla říše zvířat, zejména ptáci. Špála navrhl pro soubor Pohádková drůbež pestrobarevné dřevěné figurky kohoutů, slepic, kuřátek a pávů na nožce. Jeho hračky byly materiálově poctivé, pevné, důkladné a výrazně barevné, přesně v duchu Artělu. Spolu s dalšími návrhy představují jedinečný příspěvek k českému modernímu designu hraček.

Špála měl během života řadu samostatných výstav, byl předsedou spolku Mánes a aktivně přispíval jako teoretik i publicista. V roce 1945 byl jmenován Národním umělcem. Zemřel v roce 1946 a je pochován na Vyšehradském Slavíně. Jeho dílo bylo krátce po smrti rozsáhle vystaveno v Mánesu a dodnes tvoří zásadní kapitolu českého moderního umění.

Václav Špála svou tvorbou spojil moderní malířské směry s českou tradicí, venkovem a lidovým uměním. Jeho malby i hračky představují nadčasové objekty, které dodnes inspirují umělce, designéry i sběratele. Jeho přínos českému umění je nezpochybnitelný a jeho dílo zůstává trvalou součástí historie české moderny.

Seznam exponátů, které uvidíte v galerii design ZOO najdete pod tímto medailonkem.

EN

Václav Špála is one of the most important Czech artists of the first half of the 20th century. He was a painter, graphic artist, illustrator and one of the most sought-after figures in Czech modern art. He was born on August 24, 1885 in Žlunice near Nový Bydžov and died on May 13, 1946 in Prague. Already in his childhood, he showed a significant artistic talent, which was supported by his older brother František. He studied at the School of Artistic Metalwork in Hradec Králové, then briefly at the School of Applied Arts in Prague and finally at the Academy of Fine Arts, where his teachers were Vlaho Bukovac and Franz Thiele. He soon came into contact with modern European movements – expressionism, fauvism and cubism – which fundamentally influenced his early work.

Špála was a member of the SVU Mánes, later a co-founder of the Group of Fine Artists, and from 1918 he belonged to the Tvrdošíjny, whose exhibitions significantly shaped the Czech avant-garde. His painting went through several stages: from expressive figurative compositions through cubo-expressionism to the famous “blue period”, when he worked almost exclusively with shades of blue. In later years he devoted himself to landscapes, still lifes and bouquets, which became iconic parts of Czech modern painting. His paintings were sought after by collectors even during his lifetime and are still among the most sought-after works of Czech modernism.

In addition to painting, Špála also devoted himself significantly to applied art. From 1920 he collaborated with the art association Artěl, for which he designed ceramics, painted glass, fans and, above all, wooden toys. He was close to Artěl's efforts to modernize folk art, which is reflected in his designs inspired by folklore, the countryside, and traditional motifs. For example, he created the children's game Na pastvě with flat figures of shepherds and geese, a jar in the shape of a peasant woman, and a candy box in the shape of a devil. The central theme of Artěl's toys was the animal kingdom, especially birds. Špála designed brightly colored wooden figures of roosters, hens, chicks, and peacocks on legs for the Fairytale Poultry collection. His toys were made of honest materials, sturdy, thorough, and brightly colored, exactly in the spirit of Artěl. Together with other designs, they represent a unique contribution to modern Czech toy design.

During his life, Špála held a number of solo exhibitions, was chairman of the Mánes association, and actively contributed as a theorist and publicist. In 1945, he was named a National Artist. He died in 1946 and is buried in Vyšehradský Slavín. Shortly after his death, his work was extensively exhibited in Mánes and still forms a fundamental chapter of Czech modern art.

Václav Špála combined modern painting styles with Czech tradition, the countryside and folk art. His paintings and toys represent timeless objects that still inspire artists, designers and collectors today. His contribution to Czech art is unquestionable and his work remains a permanent part of the history of Czech modernism.

You can find a list of exhibits that you will see in the design ZOO gallery under this medallion.

PL

Václav Špála jest jednym z najważniejszych czeskich artystów pierwszej połowy XX wieku. Był malarzem, grafikiem, ilustratorem i jedną z najbardziej rozchwytywanych postaci czeskiej sztuki nowoczesnej. Urodził się 24 sierpnia 1885 roku w Žlunicach koło Novego Bydžova, a zmarł 13 maja 1946 roku w Pradze. Już w dzieciństwie przejawiał znaczący talent artystyczny, który wspierał jego starszy brat František. Studiował w Szkole Metalurgii Artystycznej w Hradcu Králové, następnie krótko w Szkole Sztuk Stosowanych w Pradze, a ostatecznie w Akademii Sztuk Pięknych, gdzie jego nauczycielami byli Vlaho Bukovac i Franz Thiele. Wkrótce zetknął się z nowoczesnymi nurtami europejskimi – ekspresjonizmem, fowizmem i kubizmem – które wywarły zasadniczy wpływ na jego wczesną twórczość.

Špála był członkiem SVU Mánes, później współzałożycielem Grupy Artystów Plastyków, a od 1918 roku należał do Tvrdošíjn, których wystawy znacząco ukształtowały czeską awangardę. Jego malarstwo przeszło kilka etapów: od ekspresyjnych kompozycji figuralnych, przez kuboekspresjonizm, po słynny „okres niebieski”, kiedy tworzył niemal wyłącznie w odcieniach błękitu. W późniejszych latach poświęcił się pejzażom, martwym naturze i bukietom, które stały się ikonicznymi elementami czeskiego malarstwa nowoczesnego. Jego obrazy były poszukiwane przez kolekcjonerów już za jego życia i do dziś należą do najbardziej poszukiwanych dzieł czeskiego modernizmu.

Oprócz malarstwa, Špála poświęcił się również sztuce użytkowej. Od 1920 roku współpracował ze stowarzyszeniem artystycznym Artěl, dla którego projektował ceramikę, malowane szkło, wachlarze, a przede wszystkim drewniane zabawki. Był bliski dążeniom Artěla do unowocześnienia sztuki ludowej, co znajduje odzwierciedlenie w jego projektach inspirowanych folklorem, wsią i motywami tradycyjnymi. Stworzył na przykład dziecięcą grę „Na pastvě” z płaskimi figurkami pasterzy i gęsi, dzbanem w kształcie wieśniaczki i pudełkiem na cukierki w kształcie diabła. Centralnym tematem zabawek Artěla było królestwo zwierząt, zwłaszcza ptaków. Špála zaprojektował jaskrawo kolorowe drewniane figurki kogutów, kur, kurcząt i pawi na nogach do kolekcji „Bajkowy Drób”. Jego zabawki były wykonane z porządnych materiałów, solidne, staranne i jaskrawo kolorowe, dokładnie w duchu Artěla. Wraz z innymi projektami stanowią one unikalny wkład w nowoczesne czeskie wzornictwo zabawek.

W ciągu swojego życia Špála miał wiele wystaw indywidualnych, był przewodniczącym stowarzyszenia Mánes i aktywnie działał jako teoretyk i publicysta. W 1945 roku został mianowany Artystą Narodowym. Zmarł w 1946 roku i został pochowany w Vyšehradským Slavínie. Wkrótce po śmierci jego prace były szeroko eksponowane w Mánes i do dziś stanowią fundamentalny rozdział czeskiej sztuki nowoczesnej.

Václav Špála łączył nowoczesne style malarskie z czeską tradycją, krajobrazem i sztuką ludową. Jego obrazy i zabawki stanowią ponadczasowe przedmioty, które do dziś inspirują artystów, projektantów i kolekcjonerów. Jego wkład w czeską sztukę jest niekwestionowany, a jego twórczość pozostaje trwałym elementem historii czeskiego modernizmu.

Listę eksponatów, które można zobaczyć w galerii ZOO designu, można znaleźć pod tym medalionem.